گرگوريو پريرا فيدالگو ( مترجم : پروين حكمت )
81
گزارش سفير كشور پرتغال در دربار سلطان حسين صفوى ( فارسى )
بدست آمده گوياى ارادهء من در جهت انجام امور محوله باشد ، تصور مىكنم كه تحمل آن مشكلات بىارزش نبوده باشد . كمى بيش از دو سال است كه پادشاه ايران بر روى تخت سلطنت قرار گرفته وى سى و دو سال دارد با جثه متوسط و قيافه شاد و متبسم ، از كمر به پايين بسيار كوتاه است و اين نقص هنگامى كه سوار بر اسب مىباشد به چشم نمىآيد . در حرم تربيت يافته است و اين مرسوم پادشاهان ايران است ، بنابراين كسى جز خواجههاى حرم طرف صحبت شاهزادگان نيست به همين جهت اطلاعات عمومى آنها بسيار كم و ناقص است و چون بشاهى مىرسند امور و اداره كشور را بر عهده وزيران با كفايت و لايق مىسپارند . اين پادشاه نيز تمام امور كشورش را بدست صدر اعظم خود اعتمادالدوله سپرده است كه تمامى فشار مملكت بر دوش او است و ناظر نيز نزد او داراى اعتبار است ولى نمىتواند با صدر اعظم رقابت نمايد . همه كار در اين دربار با پرداخت وجه نقد انجام مىگيرد و چيزى نيست كه در ازاى پول بدست نيايد زيرا صدر اعظم همه چيز را در معرض فروش قرار داده است بعلاوه كوشش همه جانبه به عمل مىآورد كه پادشاه را از تماس و مقابله با ساير شخصيتهاى دربار باز دارد و مانع مىشود كه پادشاه براى هر شخصى كه بخواهد وقت ملاقات خصوصى تعيين كند مبادا دزديها و خلافكارىهاى پىدر - پى وى بر ملاء گردد . در شرفيابىهاى عمومى كه خيلى بندرت انجام مىگيرد ، فقط شخصيتهاى دربار اجازه صحبت با شاه را دارند و ساير مردم كشور امكان شرفيابى حضور شاه را ندارند به اين جهت مردم عادت كردهاند هنگاميكه شاه از قصر خارج مىشود خود را در مسير او قرار دهند و عريضه خود را بر سر دست گيرند تا شاه ببيند و آن را دريافت كند و اين عمل را هميشه انجام مىدهد اما فورا عريضه را بدست صدر اعظم مىسپارد و او تنها عرايضى را كه خود صلاح مىداند باستحضار شاه مىرساند . رشوه و پول در دربار ايران موجب موفقيت در مهمترين كارهاست و در اين مورد نمونههاى بسيار وجود دارد .